> Soevereinisme: terug actueel
Inleiding op de eerste debatavond van SFL-Leuven, 8 november 2004
Ontstaan en evolutie van de term:
- Ontstaan eind de jaren ’60 in Québec (natie zonder staat)
in middens van de Parti Québécois
- Betekenis: het streven naar meer bevoegdheden of de totale onafhankelijkheid
van Québec (het streven naar een nationale staat).
- Eind de jaren ’90 overgenomen in Frankrijk (bestaande staat)
met een beperkte inhoudelijke betekenis verschuiving
- Betekenis: het afwijzen van de bevoegdhedenoverdracht
van de nationale staat naar de supranationale staat Europa (het
beschermen van de nationale staat).
- Rechtse visie: b.v. Charles Pasqua (RPF), Philippe de
Villiers (MPF). Sinds de verkiezingen van 1999 noemen ze zich ‘soevereinisten’.
Ze vrezen de aantasting van de Franse staat en ‘glorie’. Ze hebben
een rechts en conservatief ideeëngoed en weigeren de volkeren binnen
de Franse staat te erkennen.
- Linkse visie: b.v. Jean-Pierre Chevènement, Georges Sarre
(MRC). Ook zij vrezen de aantasting van de Franse staat en ‘glorie’.
Ze hebben een links en progressief ideeëngoed en weigeren de volkeren
binnen de Franse staat te erkennen. Zij zeggen:
- Europa is een asociaal en neoliberaal project
- Het is een technocratie geworden waar geen democratische
controle meer over is
- Enkel de staat kan een basis zijn voor een democratische
welvaartstaat
- Daarom zijn we tegen de Europese Unie en voor een Europese
confederatie
Andere soevereinisten in Europa:
- Denemarken (bestaande staat)
- SF (Socialistisk Folkeparti): Europa is te neoliberaal en doet
afbreuk aan de Deense welvaartstaat
- Zweden (bestaande staat)
- Vänsterpartiet: Europa is te neoliberaal en doet afbreuk aan
de Zweedse welvaartstaat
- Nederland (bestaande staat)
- SP (Socialistische Partij): Europa is te neoliberaal en doet
afbreuk aan de Nederlandse welvaartstaat
- Verenigd Koninkrijk (bestaande staat)
- Liberal Party: zien Europa als een soort Commonwealth
- UKIP (United kingdom independence party): vrezen aantasting van
de Britse glorie
- Ierland (bestaande staat en natie zonder staat)
- Sinn Féin: Europa is te neoliberaal, het volk en de nationale
staat zijn soeverein
- Schotland (natie zonder staat)
- Scottish Socialist Party: Europa is te neoliberaal, het volk
en de nationale staat zijn soeverein
- Catalonië (natie zonder staat)
- ERC: Europa is te neoliberaal, het volk en de nationale staat
zijn soeverein
- Baskenland (natie zonder staat)
- Batasuna: Europa is te neoliberaal, het volk en de nationale
staat zijn soeverein
Soevereinisme in Vlaanderen:
- Weinigen stellen zich vragen over de uitholling van de nationale
staat ten voordele van neoliberale instellingen als de Europese Unie
- In progressieve kringen wordt soms gevraagd naar een sociaal Europa,
in rechtse kringen bestaat de vrees voor de aantasting van de nationale
eigenheid
- Gebruik van de term in niet-nationalistische kringen: b.v. Wervel
= Volksvoedselsoevereinisme
- Gebruik van de term in nationalistische kringen: vooral bij progressieve
Vlaamsgezinden en linkse nationalisten
Onze visie van soevereinisme:
- Theoretische visie:
- Ondanks alle kanttekeningen die er bij kunnen gemaakt worden,
bestaat er zoiets als volkeren (bestaande uit een economische, sociale
en culturele component)
- Volkeren zijn georganiseerd in staten
- Via de democratie controleert het volk de staat
- Op die manier zijn het volk en de staat soeverein (geen volkssoevereinisme
zonder staatssoevereinisme)
- Praktische invulling:
- Het Vlaamse volk is een realiteit en daarom streven we naar een
Vlaamse staat
- De Europese Unie is een neoliberale technocratie, waarin de verschillende
Europese volkeren en staten nauwelijks iets te zeggen hebben en
is af te keuren om:
- democratische redenen
- sociale en ecologische redenen
- Een aantal voorgestelde alternatieven bieden geen oplossing:
- Het Europa der Volkeren: kan enkel als die volkeren een staat
hebben. Regionalisme staat meestal gelijk met een onvolledige
zeggingsschap van een volk
- Een sociaal Europa: de EU is een door en door neoliberale
constructie. Er moet bijna van nul worden vertrokken om een
Europees project te realiseren dat sociaal is
- Een federaal Europa: houdt geen rekening met de enorme verscheidenheid
aan culturen en realiteiten in de verschillende deelstaten.
Enkel een confederaal Europa, waarin de natiestaten soeverein
blijven, en dat niet vertrekt van het neoliberale model, kan
een alternatief bieden
- Het subsidiariteitsbeginsel (de bevoegdheden gaan naar het
niveau waar ze het best werken): zorgt voor een grote versnippering
van bevoegdheden, terwijl elke instantie zoveel mogelijk bevoegdheden
naar zich toe probeert te trekken. Dat betekent niet dat er
geen algemene normen zouden kunnen worden afgesproken.
- Andere supranationale, neoliberale structuren als de Wereldbank
en de Wereldhandelsorganisatie (WHO) zijn af te keuren
- Mogelijke alternatieven:
- Onafhankelijke staten die democratisch gecontroleerd worden door
het volk
- Deze staten kunnen deel uitmaken van confederaties of samenwerkingsverbanden
- Confederaties en samenwerkingsverbanden kunnen niet gestoeld
zijn op neoliberale economische principes
Samenvatting van de debatten
De term ontstond eind de jaren ’60 in Québec in middens
van de Parti Québecois. Soevereinisme stond voor het streven naar
meer bevoegdheden voor of de totale onafhankelijkheid van Québec.
Eind de jaren ’90 wordt de term overgenomen in Frankrijk, niet door
volksnationalisten, maar door politieke bewegingen die vragen hebben bij
de Europese Unie (E.U.). Voor de rechtse fractie (b.v. Charles Pasqua
en Philippe de Villiers) tast de E.U. de belangen en de glorie van de
Franse staat aan. Ook de linkse fractie (b.v. Jean-Pierre Chevènement)
stellen de Franse staat centraal. Zij stellen zich echter vooral vragen
bij het neoliberale en ondemocratische karakter van de E.U. Daarom verzetten
zij zich tegen een regelrechte uitholling van de nationale staat.
Intussen heeft de term opgang gemaakt in heel wat landen. Er werden enkele
voorbeelden gegeven uit de Scandinavische landen, Nederland, maar ook
van volkeren zonder staat (de Catalanen, de Schotten, ...). Overal wordt
de E.U. in vraag gesteld. Toch blijft een duidelijke definiëring
van de term vaak achterwege.
In Vlaanderen worden voorlopig weinig vragen gesteld over de afbraak van
de nationale staat ten voordele van neoliberale instellingen als de E.U.
Voor progressieve Vlaamsgezinden en linkse nationalisten is de term ‘soevereinisme’
echter heel interessant. Daarvoor moeten we vertrekken van de vaststelling
dat er wel zoiets bestaat als volkeren (ondanks alle kanttekeningen...).
Volkeren horen georganiseerd te zijn in staten en via de democratie controleert
het volk de staat. Op die manier zijn volk en staat soeverein.
Omdat het Vlaamse volk een realiteit is, streven wij naar een Vlaamse
staat. De E.U. is een neoliberale technocratie waar de Europese volkeren
nauwelijks democratische controle over hebben. De E.U. is bovendien asociaal
en onecologisch. Wij geloven niet in een opsmukoperatie die de E.U. aanvaardbaar
zou kunnen maken. Het instituut is immers op totaal verkeerde fundamenten
gebouwd.
Ons alternatief ligt in onafhankelijke staten die democratisch worden
gecontroleerd door het volk. Deze staten kunnen natuurlijk deel uitmaken
van confederaties of samenwerkingsverbanden. Voor ons kunnen die laatste
niet gestoeld zijn op neoliberale economische prinicipes.
In de discussie achteraf werd duidelijk hoe interessant de term wel is.
Soevereinisme voegt immers een extra dimensie toe aan nationalisme, dat
bij ons maar al te vaak wordt gezien als het streven naar een Vlaamse
staat zondermeer. Soevereinisme impliceert niet alleen dat het Vlaamse
volk de staat gaat controleren, het houdt ook in dat de Vlaamse staat
daadwerkelijk de macht kan uitoefenen. Dit betekent ondermeer dat Vlaanderen
bevoegdheden moet recupereren die door de Belgische staat werden doorgeschoven
aan neoliberale, ondemocratische instellingen en technocratieën.
Cruciale bevoegdheden horen immers aan de democratische controle van het
Vlaamse volk te zijn onderworpen.
Rechtse Vlaams-nationalisten zijn in grote mate gefocust op de Vlaamse
onafhankelijkheid. Voor hen moet Vlaanderen dezelfde bevoegdheden krijgen
als België vandaag heeft, maar die Vlaamse staat zal voor de rest
blijven bevoegdheden afstaan, liberaliseren en privatiseren. Op die manier
wordt Vlaanderen een kopie van het door hen zo verfoeide België.
Linkse Vlaams-nationalisten willen een Vlaanderen waar het volk de touwtjes
in handen blijft houden, zowel op socio-economisch als cultureel gebied.
Geen onaantastbare E.U. dus die ons ongevraagd privatiseringen door de
strot duwt en onze welvaartstaat afbreekt.
In feite verzetten we ons ook tegen de mondialisering (zoals we die
nu kennen) omdat die ons afhankelijk maakt van neoliberale, supranationale
instellingen. De staat (en dus het volk) hoort de economie te beheersen.
De actualiteit en de geschiedenis tonen duidelijk aan dat het omgekeerde
scenario enkel nefaste gevolgen heeft.
Vandaag staat de term ‘mondialisering’ of ‘globalisme’
steeds duidelijker gelijk met neoliberalisme, dereguleren, privatiseren
en ongebreideld kapitalisme. Het verwarrende is dat niet alleen de rechtse
politieke klasse in de neoliberale ideologie gelooft, ook ‘links-liberalen’,
ja zelfs sociaal-democraten als Blair zijn trouwe militanten van het neoliberalisme.
Het soevereinisme kan een klaar en duidelijk alternatief bieden omdat
het de macht legt bij de natiestaat en streeft naar internationalisme
in plaats van ‘mondialisering’.
Het laatste wordt over ‘soevereinisme’ is duidelijk nog niet
gezegd!
Door Maurits Tillieu en Jan van Ormelingen
|
